Ko ngā kaupapa kohi pūtea kura tuarua ka whai hua, e toru ngā āhuatanga o rātou: ka rere i runga i te mahi a ngā ākonga me te hunga haere o te kura, kaua i runga i te moni i mua; ka pahika i te tukanga whakaae a te kura me te kore tautohe; ā, kāore e whakawhirinaki ki te hoko paramanawa ki ngā ākonga i te papa kura i te wā kura — koinā te wāhanga ka tino ngau ngā ture taiora ā-kāwanatanga me ngā here ā-takiwā. Ko te tikanga, ka toa ngā kaupapa wiki wairua kura, ngā whakataetae, ngā pō wharekai, ngā hoko mō ngā tauira mātāmua, me tētahi kaupapa matihiko i te tauira putunga-me-te-pae-rare, me te iti noa o te taumahatanga.
Pānuitia tēnei i mua i tō whakarite i tētahi mea. He mōhiohio whānui tēnei, ehara i te tohutohu ā-ture, ā-tāke, ā-kaute rānei. E hāngai ana ki Amerika, ā, ka whakahaerea te kohi pūtea kura o Amerika i te taumata ā-rohe kura, nō reira he tino rerekē ngā ture i waenga i ngā kura noho tata — i roto tonu i te takiwā kotahi. Kāore he kōrero i konei e kī ka whakaae tō kura ki tētahi whakaaro. Ko te tari kaupapa o tō kura, tō kaiārahi, me te kaupapa here a te poari o tō rohe kura ngā mana ka here i a koe. Ki waho i Amerika, ko te tikanga kāore ēnei ture ā-kāwanatanga, ā-takiwā e pā — engari ka pā ngā ture atawhai, petipeti, tāke me te kai o tō whenua ake, ā, koinā ngā mea hei tirotiro.
Tīmatahia ki te tukanga whakaae, kaua ki te whakaaro
Ko te ara tere rawa hei whakamate i tētahi kaupapa kohi pūtea pai, ko te hanga i mua i te whakaaetanga a tētahi. Ko te tikanga, ka whakamanaia te kohi pūtea a ngā ākonga, kāore e whakaarohia noatia. Hei tauira, i California ka tū tētahi rōpū tinana ākonga “i raro i te whakaaetanga me te mana whakahaere a te poari kāwana,” ā, ka taea e te poari te “whakamana, mā te whakataunga, i tētahi rōpū tinana ākonga ki te whakahaere kaupapa kohi pūtea i te whenua kura i ngā haora kura” (Cal. Ed. Code §§48930, 48932). He rerekē ngā kupu a ētahi atu takiwā, engari he noa te hanganga.
E kī ana te pukapuka kaute kura ā-kāwanatanga i te mea anō hei mātāpono whakahaere: “Me tautuhi tētahi tukanga kua whakaaetia e te poari mō ngā mahi kohi pūtea katoa, ā, me whai whakaaetanga i mua ia kaupapa kohi pūtea,” ā, ko te tikanga ka whakaingoatia te tumuaki hei kaiwhakahaere pūtea kaupapa mō te wāhi (NCES, Financial Accounting for Local and State School Systems, ch. 8).
Ā-mahi: tikina te puka tono, whakaingoatia tētahi kaimahi hei kaitautoko, tuhia he rā ki te maramataka kura i te wā tōmua, ā, pātai i ngā pātai e rua i te tuatahi — ka uru te hoko kai ki te papa kura i te wā kura? me te ka putua te moni ki hea? Mā aua pātai e rua ka whakatauria te nuinga o te toenga.
Ngā whakaaro, me te take ka mau tonu
E iwa ngā hōputu ka mau tonu i te rahi o te kura tuarua, me te taumahatanga ka pā ki ia mea:
- Rā kākahu māmā, rā kaupapa rānei o te wiki wairua kura. Ka hokona te whai wāhitanga, kaua he hua, mō te utu tata ki te kore. Te taumahatanga noa: me whai whakaaetanga a te whakahaere mō te tikanga kākahu.
- Pakanga moni hiriwa akomanga-ki-te-akomanga. Mā te whakataetae te whakatairanga; ko te tatau i te moni te mahi tūturu. Te taumahatanga noa: te whakahaere moni ā-ringa.
- Whakataetae dodgeball, 3v3, e-hākinakina rānei. He utu uru me ngā kaimātakitaki, ā, mā te wā ahiahi ka karohia ngā ture wā kura. Te taumahatanga noa: te rāhui whare, te tirotiro, te inihua. (He hōputu anō kei tā mātou aratohu whakaaro kohi pūtea mō ngā kapa hākinakina.)
- Pō wharekai, pō wairua kura rānei. Kei te wharekai te tūraru rokiroki; ko tāu he kawe mai i te hunga. Te taumahatanga noa: te whakaaetanga ki te whakatairanga pakihi.
- Tohu māra mātāmua, hāte mātāmua, whārangi pānui pukapuka tau. Ka hokona ēnei e ngā whānau kia kotahi, ā, he ruarua ngā wā ka rapu utu iti kē. Te taumahatanga noa: ngā ture kaituku me te hoko.
- Whakaaturanga pūmanawa, whakataetae rōpū puoro rānei. He kaupapa ahiahi ā-tikiti ka whakaritea e ngā ākonga anō. Te taumahatanga noa: te whakahaere tikiti me te pouaka moni.
- Horoi waka, rakuraku-a-thon, ratonga-a-thon rānei. He kore utu te mahi, ā, ka oati ngā kaitautoko mō ia wāhanga. Te taumahatanga noa: te tirotiro i waho i te papa kura.
- Kaupapa matihiko ā-hoa. Ka toro ki ngā whanaunga e noho tawhiti ana i te papa kura. Te taumahatanga noa: te kaupapa here kohi pūtea ā-ipurangi me te tūmataitinga ākonga.
- Hokohoko wahangū i te taha o tētahi kaupapa e whakahaerea kētia ana e koe. Ka whakamahi i te hunga kua whakaeminga kētia e koe. Te taumahatanga noa: ngā ture tono taonga koha. (Hei tīmatanga kaupapa: whakaaro kete hokohoko wahangū.)
E rua ngā tauira ka whakamārama i te nuinga o taua tīwae taumahatanga. Ko te tikanga, kei waho ngā kaupapa ahiahi me ngā kaupapa i waho i te papa kura i ngā ture wā kura ka here i ngā hoko kai ki te papa kura. Ā, ko te tikanga, ko ngā mea ka hokona i te utu pūmau mā tētahi kaituku kua whakaaetia e te kura ka waihanga i tētahi ara pepa mā, ā, koinā te nuinga o ngā āwangawanga a tētahi tari kaupapa.
Ko te kaikohi pūtea pūmau rawa mō te maha o ngā kura tuarua, ko te hoko e aro ana ki ngā tauira mātāmua. He hihiri ngā whānau mātāmua, he poto te wā, ā, he mea ā-ngākau te taonga, kaua he mea ka whakataurite utu. Ka whai hua ngā tohu māra, ngā hāte mātāmua me ngā pānui whakamihi pukapuka tau i runga i taua whakaaro. Ko ngā pō wharekai te tuarua, nā te mea mā te wharekai e mau te tūraru rokiroki — ko tāu mahi matua ko te kawe i te hunga, ā, koinā tonu te mea e mātau ana te tinana ākonga.
Te pātai kai: Smart Snacks
Koinei te wāhi ka whakamutua ai ngā hoko kai tunua ngākau-pai. I raro i ngā ture a te USDA, ko te “kai whakataetae” ko ngā kai me ngā inu i tua atu i ngā kai kura ka utua anō, ka “wātea hei hoko ki ngā ākonga i te papa Kura i te wā Kura” — ā, ko te “wā kura” ka tautuhia mai i te waenganui pō i mua tae atu ki te 30 meneti i muri i te rā kura ōkawa, ko te “papa kura” ko ngā wāhi i raro i te mana o te kura ka taea e ngā ākonga i taua rā (7 CFR 210.11). Ko te tikanga, me tutuki ngā kaupapa kohi pūtea e hoko kai ana i roto i taua wā i ngā paerewa taiora.
He whakawāteatanga mō ngā kaupapa kohi pūtea ā-kura kāore e auau ana — engari ka waiho e te ture te auau ki ia tari ā-takiwā, ā, e kī ana kāore e āhei ngā kai, ngā inu rānei o ngā kaupapa kohi pūtea kua whakawāteatia te hoko hei whakataetae ki ngā kai kura i te wāhi ratonga kai i te wā tuku kai (7 CFR 210.11). Ko te otinga, ka noho te hoko kai tunua kotahi hei mea noa i tētahi takiwā, hei mea aukati i tētahi atu:
| Takiwā | Ngā rā kohi pūtea kua whakawāteatia |
|---|---|
| Illinois | Taumata 9–12: tae atu ki te iwa i ia tau kura; kua aukatia ngā rā whakawātea mō ngā taumata K–8 (ISBE) |
| California | Kāore — e kī ana te tari mātauranga ā-takiwā “kāore a California e whakaae ki ngā kaupapa kohi pūtea whakawātea” (CDE) |
E tohu ana hoki ngā aratohu a Illinois i ngā mea e toru kāore e toro atu ai ngā paerewa: ko ngā kaupapa kohi pūtea e hoko ana i ngā mea ehara i te kai, i ngā mea rānei e tutuki ana; ko ngā hoko i waho i te wā kura pēnei i ngā kaupapa hākinakina i muri i ngā haora kura; me te kai ka hokona ehara i te mea hei kai tonu — pēnei i te pīhā tio, i te paraoa pihikete (ISBE). Koinā te take ka ora ai ngā tūranga kai i te kēmu Rāmere pō me te puka ota paraoa pihikete, engari kāore e ora ai te tēpu tōnati i waho o te whare kai i te tina. Tirohia tō tari ā-takiwā ake me te kaupapa here oranga ā-rohe o tō rohe kura i mua i tō whakarite kaupapa e pā ana ki te kai — ā, mēnā ka whakaaetia tētahi hoko, kei tā mātou aratohu hoko kai tunua ngā kōrero mō ngā mea hei tunu me te utu tika.
Te wāhi me noho ai te moni
Ehara te moni a ngā ākonga i te moni a te karapu i te āhua e whakaarohia ana e ngā ākonga. Ka wehe ngā aratohu kaute ā-kāwanatanga i ngā pūtea kaupapa ākonga, nā ngā ākonga, e tautoko ana i ngā rōpū e whakahaerea ana e ngā ākonga, i ngā pūtea kaupapa ā-rohe kura, nā te rohe kura, e kapi ana i ngā mea pēnei i te hākinakina me ngā whakaari kura (NCES, ch. 8). Ahakoa tēhea, kei te rohe kura tonu te kawenga ki te kaute me te pūrongo i te moni.
Kia tūmanako ki ngā whakahaerenga: he puka rīhiti kua whai tau i mua mō ngā moni ā-ringa ka whiwhia, me ngā whakaaetanga tuku moni (NCES, ch. 8). Ka tāpiri a California i tētahi putanga motuhake — me whai whakaaetanga a te hunga tokotoru mō te whakapau i ngā pūtea tinana ākonga ki reira: tētahi kaimahi ā-rohe kura kua whakaingoatia, te kaiārahi kua tiwhikete, me tētahi māngai o te tinana ākonga (Cal. Ed. Code §48933). Kaua e whakahaere i ngā moni mā tētahi pūkete pēke whaiaro, mā tētahi taupānga utu whaiaro rānei; putua mā te tukanga a te kura.
Kotahi te mahanga mō ngā karapu tautoko a ngā mātua. Mehemea ka whakawhiwhi tētahi karapu tautoko me te tūnga 501(c)(3) i ngā moni i kohia e tētahi kaiuru ki tāna utu mema, ki te utu haerenga rānei, he pono te aratohu a te IRS ki āna kaitirotiro: “kei te tuku te karapu tautoko i tētahi painga takitahi ki taua kaiuru. Nā reira, tērā pea ka kore te rōpū e whakaingoatia i raro i te § 501(c)(3) nā aua tikanga,” ā, tērā pea he moni whiwhi mai i ngā ratonga aua moni kua whakawhiwhia, me ōna hua tāke whiwhinga mahi (IRS Booster Club Field Directive, 2011). Kohia mō te rōpū, kaua ki ngā pūkete o ngā whānau takitahi. (Mēnā kei te whakatau koe he aha tō rōpū mātua, tirohia “Nonprofit” vs. “Not-for-Profit”.)
E toru ngā mea me tirotiro anō
- Ngā rāwhera me ngā 50/50. He petipeti kua herea ēnei i raro i te ture ā-takiwā, ā, he kuiti te tautika. I California, ka āhei ētahi rōpū kore-huamoni tautika kua rēhitatia ki te Attorney General ki te whakahaere i tētahi, me haere te 90% neke atu o ngā moni tapeke ki ngā kaupapa atawhai, ā, “kua aukatia hoki te whakahaere rāwhera mā te Ipurangi” (Cal. DOJ). He tino rerekē ngā ture ki wāhi kē — tirohia te kaiwhakahaere o tō takiwā i mua i te hoko tikiti kotahi, ā, kaua e whakaaro noa ka tautika tētahi karapu ākonga.
- Te tāke hoko. Tērā pea he tāke tō ngā hokonga kohi pūtea. Hei tauira, ka whakaae a Texas ki ngā rohe kura me ngā “wāhanga pono i roto i tētahi kura tautika” ki ngā hoko, hokohoko rānei kore-tāke rā-kotahi e rua i ia tau maramataka, ā, ka pā te tāke ki ngā mea tāke ka hokona i waho i aua rā (Texas Comptroller). Pātai atu ki tō tari pakihi me pēhea te aro a tō takiwā.
- Ngā ingoa me ngā whakaahua ākonga ā-ipurangi. Ka pā tētahi kaupapa matihiko e whakaatu ana i ngā ākonga ki te FERPA. Kua rārangihia ngā whakaahua i waenga i ngā tauira “mōhiohio rārangi ingoa” (34 CFR §99.3), ā, ka taea e te kura te whāki i ngā mōhiohio rārangi ingoa me te kore whakaaetanga i muri anake i te pānui tūmatanui mō ngā mea kua tapaina e ia hei pērā, me te mana o ngā whānau ki te here i te whākinga (US Dept. of Education). Whakaangahia ngā whārangi e whakaatu ana i ngā ākonga mā te tukanga a tō kura, ā, whakamanahia ngā tono kaupare.
Te whakahaere pai i te hāwhe matihiko
Ehara te kaupapa matihiko i te whakakapinga mō ngā kaupapa ā-tinana — koinā tō huarahi ki te hunga kāore e tae ki tētahi. Ko te tauira ka whai hua: kotahi te whārangi me tētahi whāinga mārama, motuhake (“$4,200 mō te whakataetae karetao ā-rohe i te Poutūterangi”), me te rā katinga tūturu, me ngā ākonga e tiritahi ana ki ngā whanaunga kāore pea e tae ki tētahi horoi waka. Whakahonoa ki tētahi kaupapa ā-kanohi kia whai take ai te tiritahi tuarua.
Mehemea e hiahia ana tō rōpū ki tētahi huarahi māmā, pono hoki hei tango koha tuku noa i te taha o tētahi kaupapa kohi pūtea kua whakaaetia e te kura, ka hoatu e tētahi whārangi Donairo kore utu he hononga mō tērā tonu — he koha mai i ngā whanaunga me ngā hoa noho e hiahia ana ki te tautoko i te rōpū me te kore hoko, ka utua mā PayPal. Ko te utu a Donairo he 1% mō ia koha, ā, ka tukuna atu te utu tukatuka a PayPal i tōna utu tūturu. Ehara i te toa, i te taputapu tikiti, i te pae rāwhera rānei: me rere ngā moni mō ngā hāte, mō te urunga, mō ngā taonga hokohoko, mō te tūponotanga ki te toa rānei mā ngā ara ake a tō kura.
Kotahi te whakatūpato hei whakaaro nui. Ko te tikanga o ngā ture pūtea kaupapa i runga ake, me pupuri, me kaute e te kura te moni, kaua e tētahi whārangi i raro i te ingoa o tētahi ākonga, o tētahi matua rānei — nō reira i te maha o ngā rohe kura, ehara te whārangi whaiaro i te kāinga tika mō ngā pūtea rōpū, ahakoa te kaupapa kohi pūtea. Kāore te whārangi koha e whakakapi i te tukanga whakaae a tō kura, i ōna ture putunga, i tētahi rēhitatanga ā-takiwā rānei e hiahiatia ana e tō rōpū. Whakataua ki tō kaiārahi me tō tari pakihi te wāhi me tau ai ngā pūtea i mua i tō whakaputa i tētahi mea.
Te kōrero matua
Kōwhiria ngā kaupapa kohi pūtea e whakawhirinaki ana ki te hihiri o ngā ākonga me ngā huihuinga kura, kaua ki ngā hua hokonga; puritia ngā kaupapa nui ki te ahiahi, ki waho rānei i te papa kura kia kore ai e pā ngā ture kai wā kura; ā, whakataua ngā pātai hōhā e rua — te whakaaetanga me te putunga — i mua i tō tā i tētahi pānui kotahi. Mahia tērā, ā, ko te tikanga ka toa te wiki wairua kura, te whakataetae, te pō wharekai me te hoko mātāmua i te tau katoa o ngā ota putunga.
Kei te rapu hōputu i tua atu i te whare kura? Kua kohia e tā mātou pou pokapū ngā 75 whakaaro kohi pūtea māmā mō te takitahi me ngā rōpū iti, kua rārangihia mā te nui o te whakarite o ia mea.
Ngā pātai auau
Ka taea tonu e te kura tuarua te whakahaere hoko kai tunua?
I te nuinga o te wā, engari kei te wāhi me te wā tērā. Ko te kai ka hokona ki ngā ākonga i te papa kura i te wā kura — kua tautuhia i te 7 CFR 210.11 mai i te waenganui pō i mua tae atu ki te 30 meneti i muri i te rā kura ōkawa — he “kai whakataetae”, ā, ko te tikanga me tutuki i ngā paerewa taiora Smart Snacks. Ka whakaae te ture ki ngā kaupapa kohi pūtea whakawātea engari ka waiho te auau ki ia takiwā: ka whakaae a Illinois ki te iwa i ia tau kura mō ngā taumata 9–12, engari e kī ana te California Department of Education kāore a California e whakaae ki ngā kaupapa kohi pūtea whakawātea. Kei waho i ngā paerewa ngā hoko i muri i ngā haora kura, pēnei i ngā tūranga kai i tētahi kēmu ahiahi, me ngā mea ehara i te mea hei kai tonu, pēnei i te paraoa pihikete.
Me putu ki hea ngā moni kohi pūtea a te kura tuarua?
Mā te tukanga a te kura anō, kaua mā tētahi pūkete whaiaro, mā tētahi taupānga utu whaiaro rānei. Ka wehe ngā aratohu kaute ā-kāwanatanga i ngā pūtea kaupapa ākonga, nā ngā ākonga, e tautoko ana i ngā rōpū e whakahaerea ana e ngā ākonga, i ngā pūtea kaupapa ā-rohe kura, nā te rohe kura, e kapi ana i ngā mea pēnei i te hākinakina me ngā whakaari kura — ā, kei te rohe kura tonu te kawenga ki te kaute me te pūrongo i te moni, ahakoa tēhea. Kia tūmanako ki ngā rīhiti kua whai tau i mua mō ngā moni ā-ringa me ngā whakaaetanga tuku moni ōkawa; i California, me whai whakaaetanga te whakapau i ngā pūtea tinana ākonga mai i tētahi kaimahi ā-rohe kura kua whakaingoatia, i te kaiārahi kua tiwhikete, me tētahi māngai o te tinana ākonga.
Ka taea e te karapu ākonga te whakahaere rāwhera, 50/50 rānei?
Kaua e whakaaro noa ka taea. Ka herea ngā rāwhera hei petipeti i raro i te ture ā-takiwā, ā, he kuiti te tautika. Ka herea e California ki ētahi rōpū kore-huamoni tautika kua rēhitatia ki te Attorney General, ka hiahia kia haere te 90% neke atu o ngā moni tapeke ki ngā kaupapa atawhai, ā, ka aukati i te whakahaere rāwhera mā te Ipurangi. He tino rerekē ētahi atu takiwā, nō reira tirohia te kaiwhakahaere o tō takiwā — me te kaupapa here o tō rohe kura — i mua i te tā i tētahi tikiti.
Ko tēhea kaupapa kohi pūtea kura tuarua ka kohi i te moni nui rawa?
Mō te maha o ngā kura, ko te hoko e aro ana ki ngā tauira mātāmua — ngā tohu māra, ngā hāte mātāmua, ngā pānui whakamihi pukapuka tau. He hihiri ngā whānau mātāmua, he poto te wā hoko, ā, he mea ā-ngākau te taonga, kaua he mea ka whakataurite utu. Ko ngā pō wharekai, pō wairua kura rānei te tuarua noa, nā te mea mā te wharekai e mau te tūraru rokiroki, ā, ko te mahi matua a te tinana ākonga ko te kawe mai i te hunga. Kāore tētahi o aua hōputu e tūtaki ki ngā ture kai wā kura i te papa kura.
Kotahi anō te whakamaharatanga pono. He mōhiohio whānui e hāngai ana ki Amerika tēnei, ehara i te tohutohu ā-ture, ā-tāke, ā-kaute rānei. Ka whakatakotoria te nuinga o ngā ture kohi pūtea kura i te taumata ā-rohe kura, ā-takiwā hoki, ā, ka huri; ko tō tari kaupapa, tō kaiārahi, tō tari pakihi me te kaupapa here a tō rohe kura ngā mana mō ngā mea ka taea e koe te whakahaere. Whakaūngia i mua i tō whakarite, ā, kōrero ki tētahi tohunga ina uru mai te moni, te petipeti, ngā raraunga ākonga rānei.
Ngā puna me ētahi atu pānui
He puna Amerikana ēnei — te ture me ngā aratohu ā-kāwanatanga, me ngā tauira ā-takiwā e rua. Ki waho i Amerika, tirohia ngā ture kura, atawhai, petipeti me te haumaru kai o tō whenua ake.
- 7 CFR §210.11 (competitive food; "school campus" and "school day" definitions; exempt fundraisers and state-set frequency)
- Illinois State Board of Education — Smart Snacks Standards & Fundraisers fact sheet (nine exempted fundraising days for grades 9–12; K–8 prohibited; what the standards do not cover)
- California Department of Education — Competitive Foods and Beverages (California allows no exempted fundraisers)
- California Education Code §§48930–48933 (student body organizations; board authorization of fundraising; three-party approval of expenditures)
- NCES, Financial Accounting for Local and State School Systems 2014, ch. 8 (advance approval of fundraising; prenumbered receipts; principal as activity fund supervisor)
- NCES, Financial Accounting for Local and State School Systems 2009, ch. 8 (student activity funds vs. district activity funds)
- IRS — Booster Club Dues and Non-Exempt Activity, field directive, June 27, 2011 (crediting fundraising to a participant as private benefit; income from services)
- California Attorney General — Raffles (eligibility, registration, 90% rule, internet prohibition)
- Texas Comptroller — School Fundraisers (two one-day tax-free sales; bona fide chapters)
- 34 CFR §99.3 (definition of "directory information," including photograph)
- US Department of Education — Directory Information (public notice and the right to restrict disclosure)
He mōhiohio whānui anake — ehara i te tohutohu ā-ture, ā-tāke rānei. He rerekē ngā ture i ia whenua, ka huri hoki; whakaūngia, ka kōrero ai ki tētahi tohunga.
